نگاهى به دربار ساسانى « * » از خلال مآخذ اسلامى آنچه دربارهء قواعد و رسوم دربار ساسانى از مآخذ اسلامى چه عربى و چه فارسى به دست مىآيد غالبا مطالبى است كه يا از راه نوشته‌هايى كه در همين زمينه‌ها در ادبيات ساسانى وجود داشته به آن مآخذ راه يافته ، و يا از راه حكايات و اخبارىست كه از تاريخهاى عمومى ايران در مآخذ اسلامى نقل شده ، و يا بسبب استمرار برخى از آن قواعد و رسوم در دربار خلفاى اسلامى و شرح و وصفىست كه از آنها در مؤلفات عربى آمده است . از نوشته‌هاى ساسانى كه در اين زمينه به مسلمانان رسيده يكى كتاب يا رساله‌اى بوده از جملهء آئين‌نامه‌ها . « آيين‌نامه » به دسته‌اى از كتابهاى آموزشى گفته مىشده كه براى آموختن دانشى يا هنرى يا ادب و فرهنگى به كار مىرفته و شامل اصول و قواعد آن دانش يا هنر و ادب بوده و به تناسب تعدد موضوعها متعدد بوده و مجموع آنها « آيين‌نامهء بزرگ » را تشكيل مىداده كه ، به گفتهء مسعودى ، « كتابى عظيم بوده در هزاران برگ كه جز نزد موبدان و رياست‌مدارانى از آن دست يافت نمىشده است . » « 1 » اين كتاب يا بخشهايى از آن

--> ( * ) . اين مقاله از مجلهء ايران‌شناسى ، چاپ امريكا ( مريلند ) شمارهء 3 و 4 سال سوم و شمارهء 1 سال چهارم سالهاى 1370 و 1371 ه . ش . نقل شده است . ( 1 ) . مسعودى ، التنبيه و الاشراف ، طبع بارون رزن ، افست كتابخانهء خياط ، بيروت ، 1965 ، ص 104 .